Tuesday, 11 November 2014

Δημόσια Υγεία στην Ελλάδα: Όχι άλλες αναβολές

Τζεφρευ Λεβεττ*

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, λόγω του ιού Έμπολα, έχει δημιουργηθεί μια σοβαρή κρίση που οι υπεύθυνοι αδυνατούν να προβλέψουν την πορεία της. Παράλληλα, η Διεθνής Ημέρα των Ηνωμένων Εθνών για τη Μείωση των Καταστροφών (φυσικές, περιβαλλοντικές, υγειονομικές και τεχνολογικές) στέλνει το μήνυμα: «συμμετέχετε όλοι στην αντιμετώπιση των κρίσεων». Πολίτες, κοινότητες και κυβερνήσεις, όλοι, πρέπει να συνεισφέρουν περισσότερο στην οικοδόμηση και ισχυροποίηση του συστήματος αντιμετώπισης εκτάκτων αναγκών.
Διεθνώς, αλλά και στην Ελλάδα, υπάρχουν πολλά κενά και μεγάλες ανάγκες να καλυφθούν προκειμένου να έχουμε επιτυχή αντιμετώπιση τέτοιων έκτακτων καταστάσεων και απαιτείται να δουλέψουμε πολύ περισσότερο προκειμένου να επιτύχουμε μεγαλύτερους βαθμούς ετοιμότητας. Πρέπει επίσης να δημιουργήσουμε αποτελεσματικότερους μηχανισμούς περιορισμού των επιπτώσεων των καταστροφών, μηχανισμούς εστιασμένους στις ανάγκες ασφάλειας, ανακούφισης και περίθαλψης των θυμάτων, προς όφελος πάντα μιας πιο ανθεκτικής κοινωνίας.

Είναι επιτακτική ανάγκη να ενισχυθούν όλες οι υπάρχουσες υποδομές που στοχεύουν στην διαχείριση και αντιμετώπιση των συνθηκών εκτάκτου ανάγκης και καταστροφών. Η στόχευση αυτή πρέπει να αρχίσει με την ενίσχυση τόσο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας στην Ελλάδα όσο και των σχετικών κυβερνητικών και μη κυβερνητικών οργανώσεων αλλά και αυτών που έχουν να κάνουν με την εκπαίδευση και την έρευνα. Πρέπει επίσης να ενισχυθεί ο συνεχής έλεγχος και επανέλεγχος της καλής λειτουργίας όλων αυτών των δομών για μεγαλύτερη παραγωγικότητα, δεδομένου ότι υπάρχουν εκτιμήσεις για καταστροφές που θα κτυπούν με αυξανόμενη συχνότητα και υψηλότερο κοινωνικό κόστος.
Χρειάζεται να καθοριστεί στα πλαίσια του συστήματος υγείας όχι μόνο ποιος φορέας θα είναι υπεύθυνος για την αντιμετώπιση της εκάστοτε έκτακτης ανάγκης, αλλά και πόσο καλά θα είναι προετοιμασμένο. Θα πρέπει δηλαδή, όλες οι δομές να περάσουν από ένα στρες-τεστ για να μπορέσουμε να εκτιμήσουμε την ανθεκτικότητα, την αντοχή και την προσαρμοστικότητα τους σε καταστάσεις εκτάκτου ανάγκης. Κάθε νοσοκομείο θα πρέπει να έχει ένα δικό του σχέδιο αντιμετώπισης τέτοιων συνθηκών, το οποίο όμως θα πρέπει να ελέγχεται περιοδικά από κάποιο εξωτερικό φορέα.

Η Ελλάδα δεν είναι άπειρη σε τέτοιες καταστάσεις. Το 1928, σε περιβάλλον ενδημικής ελονοσίας και λοιμωδών νόσων ο πληθυσμός της χτυπήθηκε από τον δάγκειο πυρετό που είχε φτάσει από τη Συρία μέσω του Λίβανου, με την Ευρώπη στη συνέχεια να πανικοβάλλεται τόσο από τη ξαφνική εμφάνιση του πυρετού όσο και με τη ταχεία εξάπλωση του σε επίπεδο πανδημίας. Είναι τότε που ξεκίνησε στη Ελλάδα μια επανάσταση στη δημόσια υγεία με την υποστήριξη της Κοινωνίας των Εθνών, που ανέλαβε πολυδιάστατες δράσεις, βάζοντας τα θεμέλια της οργάνωσης της δημόσιας υγείας. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι α προβλήματα σήμερα όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και παγκοσμίως είναι τόσο μεγάλα και κρίσιμα που για να αντιμετωπιστούν απαιτείται κατά την γνώμη μας η υποστήριξη του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.

Στην εποχή του Ελευθέριου Βενιζέλου έλεγαν «Χωρίς Υγεία Άβιος Βιος» ενώ σήμερα λέμε «Υγεία ίσον Πλούτος». Αντί όμως η υγεία να αποτελεί μοχλό ανάπτυξης και εξέλιξης της κοινωνίας, θεωρείται δευτερεύουσας σημασίας, την στιγμή μάλιστα που ο Έλληνας βιώνει την συνεχή υποβάθμισή της. Αυτή η συνεχής υποβάθμιση που είναι απόρροια της οικονομικής και πολιτιστικής κρίσης, έχει στη δημόσιας υγεία δραματικά αποτελέσματα: την εμφάνιση νέων ευπαθειών στο πληθυσμό και ελλιπή αντιμετώπιση των εκάστοτε νοσούντων. Λόγω της οικονομικής στενότητας δημιουργούνται όλο και περισσότεροι ανασφάλιστοι, η νεολαία και οι άνεργοι σταματούν να παρακολουθούν την υγεία τους λόγω ανέχειας, ενώ χρονίως πάσχοντες που είναι ταυτόχρονα και ανασφάλιστοι διακόπτουν την φαρμακευτική αγωγή τους.

Σε μια εποχή μεγάλων κλιματολογικών αλλαγών που μάλλον θα έχει σαν συνέπεια να προκληθεί αύξηση στις μολυσματικές ασθένειες και εμφάνιση πανδημιών, όπως του Έμπολα, απαιτείται ισχυρή κρατική οργάνωση και διοίκηση. Η αντιμετώπιση των προβλημάτων θα έχει θετικό αντίκτυπο σε όλα τα κοινωνικά στρώματα, μιας και οι καταστροφές και οι έκτακτες ανάγκες δεν κάνουν διάκριση μεταξύ πλούσιων και φτωχών. Στην Ελλάδα σήμερα υπάρχουν αρκετά μέτωπα εκτάκτου ανάγκης ανοικτά: οι άστεγοι των πόλεων κυρίως Αθήνας και Θεσσαλονίκης, οι μετανάστες, οι άσχημες συνθήκες παροχής υπηρεσιών υγείας και οι αυξανόμενες διακρίσεις (οικονομικές ρατσιστικές μειονοτικές κλπ). Ενώ χιλιάδες άστεγοι κοιμούνται στους δρόμους και στα πάρκα των μεγάλων πόλεων, η πολιτεία παραμένει άπραγη. Τα άτομα με ειδικές ανάγκες, οι ψυχικά ασθενείς και οι έγκλειστοι στο σωφρονιστικό σύστημα αντιμετωπίζουν σοβαρότατα προβλήματα υγειονομικής περίθαλψης. Η συνολική κατάσταση στο σύστημα υγείας θέτει επιτακτικά θέματα ανάπτυξης και βελτίωσης υποδομών, εξεύρεση πόρων και κυρίως αλλαγή της συμπεριφοράς των προσφερόντων τις υπηρεσίες προς τον χειμαζόμενο και ασθενή πολίτη αυτής της χώρας.

Αν και η πολιτική ηγεσία της χώρας φαίνεται να έχει πάρει σωστά μέτρα πάνω στη διαχείριση του προβλήματος του Έμπολα, απαιτούνται να γίνουν ακόμη περισσότερα. Απαιτούνται α) βελτιώσεις στην ετοιμότητα του κράτους σε προνοσοκομειακό επίπεδο και στην επείγουσα ιατρική περίθαλψη, β) εφαρμογές πιο αποτελεσματικών τρόπων στην αντιμετώπιση και στην αποκατάσταση των ζημιών γ) οργάνωση και καλύτερο συντονισμό των υπηρεσιών και μονάδων που εμπλέκονται [εντατικές μονάδες νοσοκομείων ΕΣΥ, ΕΚΑΒ, ΚΕΕΛΠΝΟ, ΕΣΔΥ, ΕΚΔΥ κλπ], και κυρίως δ) να αρχίσει να γίνεται ένας συνεπής έλεγχος και αποτίμηση της αποτελεσματικότητας των ενεργειών κάθε ενός φορέα που παίρνει μέρος στην παροχή υπηρεσιών υγείας και στην αντιμετώπιση των συνθηκών έκτακτης ανάγκης. Στην σχετική επιστημονική έρευνα πολλά επίσης μπορούν και πρέπει να γίνουν, ακόμη και σε νέα μεταπτυχιακά προγράμματα διαχείρισης καταστροφών και ανάπτυξης δεξιοτήτων - ικανοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού.

Όμως η εμπειρία δείχνει ότι μόλις μια κρίση φύγει από την δημοσιότητα και μοιάζει σαν να τελείωσε, αμέσως παραμερίζονται οι καλές προθέσεις, ξεχνιούνται οι υποσχέσεις που δόθηκαν, οι Κυβερνήσεις και οι πολίτες χάνονται στα ουσιώδη και επουσιώδη προβλήματα της καθημερινότητας τους, ενώ τα θύματα που επέζησαν προσπαθούν να επουλώσουν τις πληγές τους, και όλα αυτά μέχρι την επομένη κρίση. Όμως δεν υπάρχει χώρος και χρόνος για εφησυχασμό.

Εάν θα μπορούσα να συμβουλέψω σε κάτι τις επίσημες αρχές αυτό θα ήταν μη αναβάλετε άλλο: προχωρήστε ΤΩΡΑ στην ενίσχυση και οργάνωση των υποδομών δημόσιας υγείας και στο έξυπνο και χρήσιμο πάντρεμα τους με τις γνώσεις που υπάρχουν από την διαχείριση των καταστροφών καθώς και στην εφαρμογή των αρχών υγείας σε κάθε νέα σχεδιαζόμενη πολιτική.
Μη διστάζετε!

Καθηγητής Τζεφρευ Λεβετ*
E-mail:email: jeffrey.levett@gmail.com
Ε

No comments: